Uszkodzenie ACL – objawy, diagnostyka, leczenie i powrót do sportu

Skręcenie kolana podczas piłki nożnej, tenisa, padla czy narciarstwa, charakterystyczny „trzask”, szybko narastający obrzęk, a później uczucie, że kolano „ucieka” – tak często wygląda uraz więzadła krzyżowego przedniego, czyli ACL.

ACL jest jednym z najważniejszych stabilizatorów kolana. Odpowiada między innymi za kontrolę przesuwania piszczeli względem kości udowej oraz stabilność rotacyjną kolana, szczególnie podczas hamowania, lądowania, skrętów i nagłych zmian kierunku.

U osób aktywnych, szczególnie chcących wrócić do sportów wymagających skrętów, hamowania i dynamicznych zmian kierunku, rekonstrukcja ACL jest często preferowaną metodą leczenia, zwłaszcza gdy występuje objawowa niestabilność kolana.

Nie oznacza to jednak, że każde uszkodzenie ACL automatycznie wymaga operacji. Leczenie powinno być dobrane do konkretnego pacjenta – jego stabilności kolana, współistniejących uszkodzeń, wieku, rodzaju aktywności i celu, do którego chce wrócić.

Nie leczymy samego wyniku rezonansu. Leczymy pacjenta i wymagania, jakie będzie stawiał swojemu kolanu.

Jak dochodzi do uszkodzenia ACL?

Wiele zerwań ACL powstaje bez bezpośredniego kontaktu z przeciwnikiem.

Typowym mechanizmem jest:

• nagła zmiana kierunku,
• gwałtowne hamowanie,
• skręt kolana,
• lądowanie po wyskoku,
• utrata kontroli nad kończyną podczas dynamicznego ruchu.

Urazy ACL często występują podczas:

• piłki nożnej,
• koszykówki i piłki ręcznej,
• tenisa i padla,
• narciarstwa,
• sportów walki,
• innych dyscyplin wymagających nagłego hamowania, skrętów i zmian kierunku.

Możliwe są również urazy kontaktowe, na przykład po bezpośrednim uderzeniu w kolano.

Jakie są objawy uszkodzenia ACL?

W momencie urazu pacjent często odczuwa nagły ból oraz charakterystyczny „trzask” lub wrażenie przemieszczenia w kolanie.

Do typowych objawów należą:

• „trzask” w momencie urazu,
• szybko narastający obrzęk,
• ograniczenie ruchomości,
• trudność w obciążaniu kończyny,
• uczucie niestabilności,
• wrażenie, że kolano „ucieka”,
• trudność w powrocie do wcześniejszej aktywności sportowej.

Po kilku dniach lub tygodniach ból i obrzęk mogą znacznie się zmniejszyć. Pacjent zaczyna chodzić normalnie i może mieć wrażenie, że kolano jest już zdrowe.

Problem często ujawnia się dopiero podczas szybszego biegu, hamowania, skrętu, zmiany kierunku albo próby powrotu do sportu.

Co zrobić po świeżym urazie kolana?

Nie każdy skręt kolana oznacza zerwanie ACL. Pierwszym celem jest ustalenie, które struktury rzeczywiście zostały uszkodzone.

Szybszej diagnostyki wymagają szczególnie:

• duży obrzęk po urazie,
• brak pełnego wyprostu,
• blokowanie kolana,
• wyraźna niestabilność,
• trudność w obciążaniu kończyny,
• nawracające epizody „uciekania” kolana.

W pierwszym okresie zwykle dąży się do zmniejszenia obrzęku, odzyskania pełnego wyprostu, poprawy zakresu ruchu oraz przywrócenia prawidłowej aktywacji mięśnia czworogłowego.

Jest to ważne również wtedy, gdy pacjent ostatecznie zostanie zakwalifikowany do rekonstrukcji ACL.

Jak rozpoznaje się uszkodzenie ACL?

Badanie kliniczne

Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad oraz badanie kolana.

Ocenia się między innymi:

• mechanizm urazu,
• zakres ruchu,
• obecność płynu w stawie,
• stabilność przednio-tylną,
• stabilność rotacyjną,
• pozostałe więzadła,
• objawy wskazujące na uszkodzenie łąkotek.

Do podstawowych testów należą między innymi test Lachmana oraz test pivot-shift.

Dobrze wykonane badanie kliniczne ma bardzo dużą wartość diagnostyczną. Rezonans magnetyczny jest jego uzupełnieniem, a nie zamiennikiem.

Rezonans magnetyczny – MRI

MRI pozwala ocenić nie tylko samo więzadło krzyżowe przednie.

Równie istotna jest ocena:

• łąkotki przyśrodkowej i bocznej,
• chrząstki,
• pozostałych więzadeł,
• stłuczeń kostnych,
• innych struktur uszkodzonych podczas urazu.

Dlatego nie opieram decyzji o leczeniu wyłącznie na opisie rezonansu magnetycznego. Istotne jest obejrzenie samych obrazów i odniesienie ich do mechanizmu urazu, objawów oraz badania klinicznego.

Samo zdanie w opisie MRI „całkowite zerwanie ACL” nie odpowiada jeszcze na wszystkie pytania dotyczące dalszego leczenia.

Artrometria

W wybranych przypadkach pomocna może być również artrometria, czyli obiektywny pomiar stabilności przednio-tylnej kolana.

Pozwala między innymi porównać różnicę pomiędzy kończyną zdrową a uszkodzoną.

Jest to badanie dodatkowe – nie zastępuje badania klinicznego.

Częściowe czy całkowite uszkodzenie ACL?

Nie wszystkie urazy ACL są takie same.

Możemy mieć do czynienia z:

• całkowitym zerwaniem więzadła,
• częściowym uszkodzeniem włókien,
• zachowaniem części funkcji więzadła,
• całkowitą niewydolnością funkcjonalną,
• współistniejącymi uszkodzeniami innych struktur kolana.

Dlatego samo określenie „częściowe uszkodzenie ACL” w rezonansie nie daje jeszcze odpowiedzi na pytanie, czy kolano jest wystarczająco stabilne.

Istotniejsze od samego wyglądu ACL w rezonansie jest to, czy więzadło zapewnia stabilność odpowiednią do aktywności, do której pacjent chce wrócić.

Jakie są wskazania do operacji ACL?

Samo uszkodzenie ACL widoczne w rezonansie nie jest automatycznym wskazaniem do operacji.

Z drugiej strony u aktywnego pacjenta wymagania wobec kolana są zupełnie inne niż u osoby prowadzącej mało dynamiczny tryb życia.

Rekonstrukcję ACL szczególnie często rozważa się, gdy:

• występują nawracające epizody „uciekania” kolana,
• badanie potwierdza istotną niestabilność,
• pacjent chce wrócić do sportów wymagających skrętów i zmian kierunku,
• pacjent chce wrócić do piłki nożnej, piłki ręcznej, koszykówki, tenisa, padla, narciarstwa lub podobnej aktywności,
• niestabilność uniemożliwia wykonywanie pracy lub innych wymagających aktywności,
• występuje współistniejące uszkodzenie łąkotki,
• występują dodatkowe uszkodzenia więzadłowe,
• pomimo odpowiednio prowadzonej rehabilitacji kolano pozostaje funkcjonalnie niestabilne.

Międzynarodowy konsensus ekspertów wskazuje, że u wysoko aktywnych pacjentów planujących powrót do sportów wymagających skoków, skrętów i gwałtownych zmian kierunku rekonstrukcja ACL jest preferowaną strategią umożliwiającą utrzymanie takiego poziomu aktywności.

Szczególnie istotne są epizody giving-way, czyli nagłego „uciekania” kolana. Kolejne epizody niestabilności mogą prowadzić do wtórnych uszkodzeń wewnątrzstawowych.

Nie operujemy samego obrazu MRI – leczymy konkretnego pacjenta, jego niestabilność, aktywność i cele.

Czy każde zerwanie ACL trzeba operować?

Nie.

U odpowiednio dobranych pacjentów leczenie zachowawcze może być skuteczną strategią.

Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy:

• kolano pozostaje funkcjonalnie stabilne,
• nie występują epizody „uciekania”,
• oczekiwany poziom aktywności nie wymaga dużej stabilności rotacyjnej,
• pacjent nie planuje powrotu do sportów wymagających dynamicznych skrętów i zmian kierunku,
• rehabilitacja pozwala uzyskać dobrą kontrolę kończyny.

Inaczej wygląda sytuacja u młodego lub bardzo aktywnego pacjenta, którego celem jest powrót do sportu wymagającego skrętów, hamowania i zmian kierunku.

W tej grupie rekonstrukcja ACL jest znacznie częściej preferowaną strategią leczenia.

Decyzja powinna być więc odpowiedzią nie tylko na pytanie „czy ACL jest zerwany?”, ale również:

„Czego pacjent oczekuje od swojego kolana po zakończeniu leczenia?”

Czy z operacją ACL trzeba się spieszyć?

Nie zawsze warto wykonywać operację natychmiast po urazie.

Jeżeli kolano jest mocno obrzęknięte, sztywne i brakuje pełnego wyprostu, pierwszym etapem jest często rehabilitacja przygotowująca kolano do zabiegu.

Celem jest między innymi:

• zmniejszenie wysięku,
• odzyskanie pełnego wyprostu,
• poprawa zgięcia,
• poprawa pracy mięśnia czworogłowego,
• normalizacja chodu.

Z drugiej strony, jeżeli wskazania do rekonstrukcji zostały już ustalone, nieuzasadnione wielomiesięczne odkładanie operacji nie jest obojętne.

Wraz z czasem i kolejnymi epizodami niestabilności zwiększa się ryzyko dodatkowych uszkodzeń, szczególnie łąkotek i chrząstki.

Aktualne wytyczne wskazują, że gdy leczenie operacyjne ostrego uszkodzenia ACL jest wskazane, preferowane jest wykonanie rekonstrukcji bez niepotrzebnego opóźniania zabiegu.

Nie oznacza to jednak zasady „każde ACL trzeba operować do trzech miesięcy”. Najpierw musi istnieć wskazanie do operacji i odpowiednio przygotowane kolano.

Na czym polega rekonstrukcja ACL?

Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest rekonstrukcja ACL, czyli zastąpienie niewydolnego więzadła odpowiednio przygotowanym przeszczepem.

Podczas zabiegu przygotowuje się miejsca mocowania graftu w kości udowej i piszczelowej, dążąc do możliwie anatomicznego odtworzenia funkcji uszkodzonego ACL.

Istotne jest jednak, że leczenie operacyjne nie ogranicza się do samego więzadła.

Podczas planowania zabiegu trzeba również uwzględnić:

• stan łąkotki przyśrodkowej,
• stan łąkotki bocznej,
• uszkodzenia chrząstki,
• inne więzadła,
• stopień niestabilności rotacyjnej,
• anatomię kolana,
• wcześniejsze operacje.

Jakie przeszczepy można wykorzystać do rekonstrukcji ACL?

Najczęściej wykorzystuje się własną tkankę pacjenta, czyli autograft.

Do najczęściej stosowanych przeszczepów należą:

• ścięgna mięśni kulszowo-goleniowych,
• centralna część więzadła rzepki wraz z bloczkami kostnymi – BTB,
• ścięgno mięśnia czworogłowego uda.

Każdy z tych graftów ma określone zalety i ograniczenia.

Nie istnieje jeden przeszczep idealny dla wszystkich pacjentów.

Przy wyborze należy uwzględnić między innymi:

• wiek,
• rodzaj sportu,
• poziom aktywności,
• wcześniejsze operacje,
• anatomię,
• rodzaj pracy,
• oczekiwania pacjenta,
• ryzyko ponownego uszkodzenia,
• potencjalne dolegliwości związane z miejscem pobrania graftu.

Inne możliwości graftu

W wybranych przypadkach jako przeszczep można wykorzystać również ścięgno mięśnia strzałkowego długiego – peroneus longus.

Dostępne badania wskazują, że może być ono wartościową alternatywą dla klasycznych graftów. Nadal jest jednak stosowane rzadziej niż przeszczepy z grupy kulszowo-goleniowej, więzadła rzepki czy ścięgna mięśnia czworogłowego.

Inną możliwością jest ścięgno mięśnia prostego uda – rectus femoris.

Jest to mniej typowy graft, który może mieć zastosowanie między innymi w wybranych rekonstrukcjach pierwotnych, rewizyjnych lub bardziej złożonych. Dane kliniczne są obecnie mniej obszerne niż dla klasycznych źródeł przeszczepu.

W określonych sytuacjach możliwe jest również zastosowanie allograftu, czyli przeszczepu pochodzącego od dawcy.

U młodych i aktywnych sportowo pacjentów autograft jest zwykle preferowany ze względu na mniejsze ryzyko niepowodzenia przeszczepu.

Dobór graftu powinien być elementem indywidualnego planowania zabiegu, a nie wyborem jednej techniki stosowanej rutynowo u każdego pacjenta.

Czy każda rekonstrukcja ACL wygląda tak samo?

Nie.

U części pacjentów sama prawidłowo wykonana rekonstrukcja ACL będzie wystarczająca.

U innych trzeba uwzględnić dodatkowe czynniki zwiększające ryzyko niepowodzenia lub utrzymywania się niestabilności rotacyjnej.

W wybranych przypadkach rekonstrukcję ACL można uzupełnić procedurą stabilizującą boczną część kolana, na przykład tenodezą boczną – LET.

Takie postępowanie może być szczególnie istotne u wybranych młodych i aktywnych pacjentów, osób wracających do sportów wysokiego ryzyka, przy dużej niestabilności rotacyjnej lub innych czynnikach zwiększających ryzyko uszkodzenia graftu.

LET nie jest jednak procedurą potrzebną przy każdej rekonstrukcji ACL.

Co w przypadku ponownego zerwania ACL lub niepowodzenia rekonstrukcji?

Ponowne zerwanie graftu ACL wymaga szerszej diagnostyki niż pierwszorazowy uraz.

Przed operacją rewizyjną istotne jest nie tylko potwierdzenie ponownej niestabilności, ale również próba odpowiedzi na pytanie dlaczego poprzednia rekonstrukcja nie zapewniła trwałej stabilności.

W diagnostyce i planowaniu rewizji ocenia się między innymi:

• położenie i szerokość wcześniejszych tuneli kostnych,
• rodzaj oraz stan poprzedniego graftu,
• stan łąkotek, w tym uszkodzenia wymagające naprawy,
• chrząstkę,
• pozostałe więzadła,
• niestabilność rotacyjną,
• oś i geometrię kończyny,
• posterior tibial slope, czyli nachylenie powierzchni stawowej piszczeli,
• wcześniejsze procedury operacyjne,
• aktywność i oczekiwania pacjenta.

W zależności od przyczyny niepowodzenia rewizyjna rekonstrukcja ACL może wymagać dodatkowych procedur, na przykład leczenia łąkotki, stabilizacji przednio-bocznej, korekcji wcześniejszych tuneli kostnych albo osteotomii.

Posterior tibial slope i osteotomia

Zwiększony posterior tibial slope może zwiększać przednie przesuwanie piszczeli oraz obciążenie ACL lub graftu.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku powtarzających się niepowodzeń rekonstrukcji.

U odpowiednio dobranych pacjentów, szczególnie po wcześniejszym uszkodzeniu graftu i przy istotnie zwiększonym slope, można rozważyć osteotomię zmniejszającą posterior tibial slope jako element kompleksowego leczenia rewizyjnego.

Nie jest to jednak procedura wykonywana rutynowo przy każdej pierwotnej ani rewizyjnej rekonstrukcji ACL.

Nie istnieje jeden uniwersalny kąt posterior tibial slope, który automatycznie oznacza konieczność osteotomii. Decyzja wymaga oceny całej biomechaniki kolana, historii wcześniejszych niepowodzeń, niestabilności i pozostałych czynników ryzyka.

W bardziej złożonych przypadkach leczenie ACL nie sprowadza się więc wyłącznie do ponownego wykonania więzadła – czasami konieczna jest również korekcja czynników, które mogły przyczynić się do wcześniejszego niepowodzenia.

Dlaczego łąkotka jest tak ważna przy uszkodzeniu ACL?

ACL i łąkotki wspólnie uczestniczą w stabilizacji stawu kolanowego.

Uszkodzenia łąkotek często towarzyszą zerwaniu ACL, a przewlekła niestabilność może zwiększać ryzyko kolejnych uszkodzeń.

Dlatego podczas leczenia jednym z priorytetów powinno być zachowanie możliwie dużej ilości prawidłowej tkanki łąkotki.

Jeżeli charakter uszkodzenia na to pozwala, naprawa i szycie łąkotki są często preferowane względem usunięcia jej fragmentu.

Współistniejące uszkodzenie łąkotki może również wpływać na decyzję dotyczącą leczenia samego ACL.

Czym jest prehabilitacja przed rekonstrukcją ACL?

Prehabilitacja oznacza rehabilitację prowadzoną przed zabiegiem.

Jej celem jest przygotowanie kolana do operacji poprzez:

• zmniejszenie obrzęku,
• odzyskanie pełnego wyprostu,
• poprawę zakresu zgięcia,
• odzyskanie dobrej kontroli mięśnia czworogłowego,
• normalizację chodu,
• poprawę siły i kontroli kończyny.

Kwalifikacja do operacji nie oznacza więc, że rehabilitację należy odłożyć do czasu zabiegu.

Odpowiednie przygotowanie kolana przed rekonstrukcją jest częścią całego procesu leczenia.

Jak wygląda rehabilitacja po rekonstrukcji ACL?

Rehabilitacja jest równie istotnym elementem leczenia jak sam zabieg.

W pierwszym okresie jej celem jest:

• kontrola bólu i obrzęku,
• uzyskanie pełnego wyprostu,
• odzyskanie zgięcia,
• prawidłowa aktywacja mięśnia czworogłowego,
• odzyskanie prawidłowego chodu.

Następnie stopniowo zwiększa się obciążenie i rozwija:

• siłę mięśnia czworogłowego,
• siłę grupy kulszowo-goleniowej,
• kontrolę nerwowo-mięśniową,
• pracę jednonóż,
• stabilność dynamiczną,
• zdolność do biegania,
• skoki i lądowanie,
• hamowanie,
• zmiany kierunku.

W dalszych etapach rehabilitacja powinna coraz bardziej przypominać rzeczywiste wymagania sportu, do którego pacjent chce wrócić.

Współczesna rehabilitacja ACL jest przede wszystkim kryterialna, a nie wyłącznie czasowa.

O przejściu do kolejnego etapu powinien decydować nie tylko czas od operacji, ale również stan kolana, siła mięśniowa, tolerancja obciążeń i jakość wykonywanego ruchu.

Aktualny międzynarodowy konsensus ESSKA–AOSSM–AASPT dotyczący rehabilitacji ACL obejmuje cały proces – od postępowania po urazie i przygotowania do operacji, przez rehabilitację po rekonstrukcji, aż do powrotu do treningu, rywalizacji i pełnej sprawności sportowej.

Kiedy można zacząć biegać?

Powrót do biegania nie powinien odbywać się wyłącznie dlatego, że od operacji minęła określona liczba tygodni.

Przed rozpoczęciem biegania oceniamy między innymi:

• reakcję kolana na obciążenie,
• obecność wysięku,
• zakres ruchu,
• siłę kończyny,
• kontrolę funkcjonalną,
• przebieg wcześniejszych etapów rehabilitacji.

Znaczenie mają również rodzaj graftu oraz dodatkowe procedury wykonane podczas operacji, np. szycie łąkotki.

Dlatego nie wszyscy pacjenci powinni rozpoczynać bieganie w tym samym momencie.

Kiedy można wrócić do sportu po rekonstrukcji ACL?

Powrót do sportu jest procesem, a nie pojedynczą decyzją podjętą na podstawie daty operacji.

Można go traktować jako kolejne etapy:

powrót do biegania → trening indywidualny → trening specyficzny dla sportu → pełny trening → powrót do rywalizacji → powrót do wcześniejszego poziomu sportowego.

Przed pełnym powrotem warto ocenić między innymi:

• brak istotnego bólu i wysięku,
• pełny zakres ruchu,
• stabilność kolana,
• siłę mięśniową,
• testy funkcjonalne,
• testy skokowe,
• kontrolę lądowania,
• hamowanie,
• zmianę kierunku,
• tolerancję pełnego treningu,
• gotowość psychiczną zawodnika.

Międzynarodowe konsensusy dotyczące return to sport podkreślają, że decyzji o powrocie do sportu nie powinno się podejmować wyłącznie na podstawie czasu, który minął od operacji.

Dla zawodnika celem nie powinno być samo „wejście na boisko”.

Celem jest odzyskanie możliwości wykonywania ruchów i obciążeń charakterystycznych dla danej dyscypliny oraz powrót do rzeczywistej sprawności sportowej.

Czy rekonstrukcja ACL chroni przed zwyrodnieniem kolana?

Nie można tego zagwarantować.

Sam uraz ACL jest poważnym urazem wewnątrzstawowym i zwiększa ryzyko późniejszych zmian zwyrodnieniowych.

Szczególne znaczenie dla przyszłości kolana mają:

• stan łąkotek,
• stan chrząstki,
• kolejne urazy,
• utrzymująca się niestabilność,
• sposób leczenia uszkodzeń współistniejących.

Rekonstrukcja może przywrócić stabilność i zmniejszyć ryzyko kolejnych epizodów niestabilności u odpowiednio dobranych pacjentów, ale nie można obiecać, że sama operacja zapobiegnie rozwojowi zmian zwyrodnieniowych.

Dlatego celem współczesnego leczenia ACL jest nie tylko odtworzenie więzadła, ale także ochrona łąkotek, chrząstki i całego stawu kolanowego.

Kiedy warto zgłosić się do ortopedy?

Konsultacja jest szczególnie wskazana, gdy:

• po skręceniu kolana szybko pojawił się duży obrzęk,
• podczas urazu wystąpił „trzask”,
• brakuje pełnego wyprostu,
• występuje blokowanie kolana,
• kolano pozostaje niestabilne,
• dochodzi do epizodów „uciekania”,
• nie można wrócić do wcześniejszej aktywności,
• MRI wykazało uszkodzenie ACL,
• planowany jest powrót do sportu wymagającego dynamicznych zmian kierunku.

Celem konsultacji nie powinno być wyłącznie odpowiedzenie na pytanie:

„operować czy nie?”

Właściwym celem jest zaplanowanie całego procesu:

diagnostyka → wybór strategii leczenia → przygotowanie kolana → ewentualna operacja → rehabilitacja → powrót do aktywności → return to sport.

Najczęstsze pytania o ACL

Czy po zerwaniu ACL można normalnie chodzić?

Tak. Wielu pacjentów po ustąpieniu ostrej fazy urazu chodzi niemal zupełnie normalnie.

Problem może pojawiać się dopiero podczas szybkiego biegu, skrętu, hamowania lub zmiany kierunku.

Czy każde zerwanie ACL wymaga operacji?

Nie.

U stabilnych funkcjonalnie pacjentów, którzy nie planują powrotu do sportów wymagających dużej stabilności rotacyjnej, leczenie zachowawcze może być dobrym rozwiązaniem.

U aktywnych pacjentów planujących powrót do sportów skrętnych i przy objawowej niestabilności rekonstrukcję ACL rozważa się zdecydowanie częściej.

Czy można uprawiać sport bez ACL?

U części pacjentów możliwy jest powrót do niektórych aktywności, szczególnie tych odbywających się głównie w linii prostej.

Znacznie większym wyzwaniem są sporty wymagające nagłych skrętów, zmian kierunku, hamowania i kontaktu z przeciwnikiem.

W tej grupie pacjentów decyzję należy podejmować szczególnie ostrożnie.

Czy MRI wystarczy do rozpoznania ACL?

MRI jest bardzo wartościowym badaniem, ale powinno być interpretowane razem z wywiadem i badaniem klinicznym.

Sama informacja z opisu rezonansu nie wystarcza do zaplanowania leczenia.

Czy po rekonstrukcji ACL potrzebna jest orteza?

Po izolowanej rekonstrukcji ACL rutynowe stosowanie ortezy nie jest konieczne u każdego pacjenta.

Postępowanie może wyglądać inaczej, jeżeli podczas zabiegu wykonywane są dodatkowe procedury lub istnieją szczególne wskazania do czasowego ograniczenia ruchu lub obciążania.

Czy po rekonstrukcji ACL można wrócić do sportu?

Tak.

Powrót wymaga jednak prawidłowo przeprowadzonej rehabilitacji i oceny gotowości funkcjonalnej.

Sam fakt, że od operacji minęła określona liczba miesięcy, nie powinien być jedynym kryterium powrotu do sportu.

Co zrobić, jeśli ACL zerwało się ponownie po rekonstrukcji?

Ponowne zerwanie ACL nie oznacza automatycznie wykonania identycznej operacji po raz drugi.

Wymaga dokładnej analizy przyczyny niepowodzenia, wcześniejszych tuneli, łąkotek, pozostałych więzadeł, stabilności rotacyjnej oraz geometrii kolana, w tym posterior tibial slope.

Dopiero na tej podstawie można zaplanować optymalną strategię rewizyjną.

O autorze

dr n. med. Karol Pałka
specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu

Zajmuje się ortopedią sportową oraz chirurgią kolana, stawu skokowego i stopy. W obszarze kolana szczególne miejsce zajmują diagnostyka i leczenie uszkodzeń ACL, łąkotek i chrząstki oraz planowanie procesu powrotu pacjenta do aktywności i sportu.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ortopedycznej, badania klinicznego ani oceny badań obrazowych.

Zobacz zakres leczenia lub umów wizytę, aby omówić uraz kolana i plan powrotu do sportu.

Źródła i wytyczne

1. ESSKA, AOSSM, AASPT. The Formal EU-US ACL Rehabilitation Consensus: Complete Report. An ESSKA–AOSSM–AASPT Initiative. ESSKA, Luxembourg, 2026.
2. Diermeier T. et al. Treatment after ACL injury: Panther Symposium ACL Treatment Consensus Group. British Journal of Sports Medicine. 2021;55(1):14–22. DOI: 10.1136/bjsports-2020-102200.
3. Meredith S.J. et al. Return to sport after anterior cruciate ligament injury: Panther Symposium ACL Injury Return to Sport Consensus Group. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2020;28(8):2403–2414. DOI: 10.1007/s00167-020-06009-1.
4. Kotsifaki R. et al. Aspetar clinical practice guideline on rehabilitation after anterior cruciate ligament reconstruction. British Journal of Sports Medicine. 2023;57(9):500–514. DOI: 10.1136/bjsports-2022-106158.
5. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Management of Anterior Cruciate Ligament Injuries. Evidence-Based Clinical Practice Guideline. 2022.
6. Getgood A.M. et al. Lateral Extra-articular Tenodesis Reduces Failure of Hamstring Tendon Autograft Anterior Cruciate Ligament Reconstruction: 2-Year Outcomes From the STABILITY Study Randomized Clinical Trial. American Journal of Sports Medicine. 2020;48(2):285–297. DOI: 10.1177/0363546519896333.
7. Condello V. et al. Management of anterior cruciate ligament revision in adults: the 2022 ESSKA consensus: part II – surgical strategy. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2023;31(11):4652–4661. DOI: 10.1007/s00167-023-07550-5.
8. Wackerle A.M. et al. Assessment and surgical correction of posterior tibial slope in revision anterior cruciate ligament surgery: An international expert Delphi consensus statement. Journal of ISAKOS. 2025. DOI: 10.1016/j.jisako.2025.100900.
9. Opoku M. et al. Can peroneus longus tendon autograft become an alternative to hamstring tendon autograft for anterior cruciate ligament reconstruction: a systematic review and meta-analysis of comparative studies. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2025;20:719. DOI: 10.1186/s13018-025-06080-9.
10. Glaab R. et al. The rectus femoris tendon autograft in knee ligament reconstruction: Anatomy, biomechanics, clinical applications and results – A narrative review. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2026. DOI: 10.1002/ksa.70526.